خلاصه کامل کتاب آلیس در سرزمین عجایب لوئیس کارول

آلیس دختری هفت ساله است که همراه با خواهر بزرگترش کنار رودخانه نشسته اما حوصله اش سر رفته است. او ناگهان خرگوش سفیدی را می بیند که لباس به تن دارد و با یک ساعت جیبی به سرعت از جلوی او رد می شود. آلیس به دنبال خرگوش داخل یک سوراخ می رود و ناگهان شروع به سقوط می کند. پس از یک سقوط طولانی، آلیس به راهروی عجیبی می رسد که درهای بزرگی دورتادور آن تعبیه شده و همه این درها قفل هستند. او کلید طلایی کوچکی را روی یک میز شیشه ای پیدا می کند. یکی از درها کوچک است و آلیس از لای آن باغ زیبایی را می بیند. سپس بطری را می بیند که روی آن نوشته «مرا بنوش». آلیس مایع بطری را می نوشد و قدش ۲۵ سانتیمتر می شود اما دستش به کلیدی که روی میز گذاشته بود نمی رسد. بعد از آن تکه کیکی را داخل جعبه شیشه ای می بیند که روی آن نوشته «مرا بخور».

آلیس با خوردن کیک بزرگ و بزرگتر می شود و قدش سه متر می شود و سرش به سقف راهرو می خورد. او کلید طلایی را از روی میز برمی دارد اما می بیند که باز هم قادر به عبور از در نیست. آلیس که غمگین و ناامید شده زیر گریه می زند و اشک هایش آنقدر بزرگند که در راهرو سیل راه می افتد. خرگوش سفید از شنیدن صدای آلیس می ترسد و دستکش های کوچک و بادبزنی که در دست داشت را می اندازد و می رود. آلیس ناگهان متوجه می شود که چون خودش را با بادبزن باد می زند دارد کوچک می شود و فوراً بادبزن را می اندازد. حالا که کوچک شده به سمت در باغ می دود اما می بیند که باز در قفل است. عمق استخر اشک های آلیس به سه متر رسیده و آلیس شناکنان دنبال راه نجات می گردد. در همین حال موشی را در حال دست و پا زدن در آب می بیند و استخر کم کم پر از پرنده ها و حیوانات مختلف می شود.

آلیس و حیوانات دیگر به خشکی می رسند و آنجا دور هم جمع می شوند و با هم مشورت می کنند که چطور باید خودشان را خشک کنند. موش از همه می خواهد بنشینند و به داستان او گوش کنند و سخنرانی کسل کننده ای درباره ویلیام فاتح ایراد می کند. دودو می گوید بهترین راه برای خشک شدن این است که همه آنها با هم مسابقه بدهند و دور یک دایره بدوند اما این مسابقه هیچ آغاز و پایانی ندارد و برنده آن معلوم نیست. آلیس دوباره از گربه اش، داینا، حرف می زند و همه حیوانات را می ترساند.

دوباره سر و کله خرگوش سفید پیدا می شود که به دنبال دستکش و بادبزن دوشس آمده است. خرگوش، آلیس را با خدمتکارش اشتباه می گیرد و به او دستور می دهد که برود داخل خانه و دستکش و بادبزن را پیدا کند. آلیس وارد خانه می شود و یک بطری دیگر پیدا می کند و از آن می نوشد و دوباره شروع به بزرگ و بزرگتر شدن می کند. خرگوش هراسان به باغبانش، مارمولکی به نام بیل، دستور می دهد که از پشت بام وارد دودکش شود. حیوانات تکه سنگ به سوی آلیس پرتاب می کنند و سنگ ها همین که به زمین می رسند تبدیل به کیک های کوچک می شوند. آلیس کیک ها را می خورد و دوباره کوچک می شود و از خانه خرگوش فرار می کند. ناگهان چشمش به یک قارچ می خورد که یک کرم ابریشم آبی رنگ روی آن نشسته و قلیان می کشد.

کرم ابریشم از آلیس می پرسد کیست و آلیس اعتراف می کند که بعد از این همه کوچک و بزرگ شدن دیگر خودش هم نمی داند دقیقاً کیست و حتی شعر زنبور پرمشغله را هم نمی تواند درست به یاد بیاورد. کرم ابریشم از قارچ پایین می آید و دور می شود و در همین حال به آلیس می گوید «یک طرف بلندترت می کند، طرف دیگر کوتاه تر». آلیس می فهمد منظورش دو طرف قارچ بوده و از هر لبه قارچ یک تکه می کند. ابتدا گردنش چنان دراز می شود که سرش از درخت ها بالا می زند و به آسمان می رسد و کبوتری گمان می کند آلیس یک مار است. بالاخره با خوردن متعادل از دو طرف قارچ، آلیس به اندازه عادی اش می رسد و به سمت خانه کوچکی به ارتفاع حدوداً یک و نیم متر می رود.

پیشخدمتی که صورتش شبیه ماهی است در خانه را می زند و پیشخدمت دیگری که صورتش شبیه قورباغه است در را باز می کند. این پیشخدمت ماهی نامه ای بیرون می آورد و می گوید «برای دوشس. دعوت نامه ای از جانب ملکه برای بازی کروکت». آلیس وارد خانه می شود. آشپز دوشس مشغول پختن سوپی است که بیش از حد فلفل دارد و فلفلی که در هوا پخش شده باعث می شود آلیس، دوشس و بچه او شدیداً به عطسه بیفتند اما سرآشپز و گربه چشایر که جلوی اجاق لم داده و گوش تا گوش لبخند می زند عطسه نمی کنند. دوشس بچه اش را به آلیس می سپارد و می رود اما بچه ناگهان به یک خوک تبدیل می شود. آلیس گربه چشایر را می بیند که روی شاخه درختی نشسته. او آلیس را به سمت خانه خرگوش فروردینی راهنمایی می کند و ناپدید می شود اما لبخند او جا می ماند و در هوا معلق است.

آلیس وارد خانه می شود و می بیند زیر درخت میزی چیده اند. خرگوش فروردینی، کلاه دوز، موش زمستان خواب و چند نفر دیگر دور میز نشسته اند. این حیوانات سؤال ها و معماهای زیادی از آلیس می پرسند از جمله معمای مشهور «شباهت زاغ و میز تحریر چیست؟». کلاهدوز می گوید که آنها تمام روز چای می خورند چون زمان او را مجازات کرده و ساعت تا ابد روی ۶ عصر ثابت مانده است. آلیس از سؤال ها و معماها خسته می شود و مهمانی را ترک می کند. ناگهان روی تنه درختی یک در می بیند و وارد آن می شود و به همان راهروی دراز اول برمی گردد. کلید طلایی را برمی دارد و در باغ را باز می کند. بعد گاز کوچکی به قارچ می زند و قدش به حدود سی سانتیمتر می رسد. بالاخره از در رد می شود و به باغچه های رنگارنگ و فواره های خنک می رسد.

آلیس در ابتدای ورود به باغ سه ورق پاسور زنده را می بیند که دارند رزهای سفیدرنگ را قرمز می کنند چون ملکه دل از رز سفید متنفر است. پس از آن جماعتی از ورق های پاسور که دست و پا دارند از جمله سرباز و شاه و ملکه وارد باغ می شوند و رژه می روند. ملکه که عصبانی شده دستور مشهورش یعنی «سرش را بزنید!» را به زبان می آورد. ملکه سپس دستور اعدام آن سه نفری را می دهد که مشغول رنگ کردن رزهای سفید بودند اما آلیس آنها را داخل گلدان می گذارد و پنهانشان می کند. آلیس به بازی کروکت با ملکه دعوت می شود اما بازی عجیب و غریبی است چون توپ های بازی جوجه تیغی و چوب های بازی فلامینگو هستند. بازی خیلی زود به آشوب کشیده می شود و آلیس به فکر فرار می افتد. او دوباره گربه چشایر را می بیند که فقط سر او را می شود دید.

دوشس را به زمین کروکت می آورند و دوشس حالا دوست دارد از هر چیز و هر اتفاقی درسی بگیرد. ملکه به دوشس می گوید «فی الفور یا خودت می روی یا سرت! انتخاب کن!» و دوشس تصمیم می گیرد برود. ملکه آلیس را به بازی کروکت دعوت می کند و مدام دستور به اعدام این و آن می دهد به طوری که پس از مدتی کسی جز خودش و شاه و آلیس در زمین بازی باقی نمانده. ملکه آلیس را به یک شیردال معرفی می کند و به او می گوید آلیس را پیش لاک پشت قلابی ببرد. لاک پشت قلابی تعریف می کند که قبلاً یک لاک پشت واقعی بوده و به مدرسه می رفته.

لاک پشت قلابی و شیردال شروع به رقص شاه میگویی می کنند و لاک پشت شعر می خواند. بعد از کمی گفتگو، آلیس شعر «شنیدم شاه میگو» را برای آنها می خواند. بعد از آن لاک پشت قلابی شعر «سوپ قشنگ» را می خواند. شیردال ناگهان آلیس را برای محاکمه می برد.

آلیس وارد دادگاهی می شود که در آن سرباز دل متهم است به دزدیدن تارت های ملکه. هیئت منصفه از حیوانات مختلفی تشکیل شده از جمله بیل مارمولک. خرگوش سفید منشی دادگاه و قاضی دادگاه شاه دل است. شاهد اول کلاهدوز است که فنجان چای به دست وارد می شود. ناگهان حس عجیبی به آلیس دست می دهد و می بیند دارد بزرگ می شود. شاهد بعدی دادگاه، آشپز دوشس است که ظرف فلفل را هم با خودش آورده. بعد از او ناگهان نام آلیس را به عنوان شاهد سوم صدا می زنند.

آلیس که بزرگ شده تصادفاً با دامنش جایگاه هیئت منصفه را واژگون می کند و شاه به آلیس دستور می دهد جایگاه و حیوانات را سر جایشان برگرداند. سپس شاه از آلیس می پرسد که درباره ماجرای دزدی تارت ها چه می داند. شاه ناگهان فریاد می زند و می گوید که طبق قانون ۴۲ «تمام کسانی که قدشان از یک کیلومتر بلندتر است باید دادگاه را ترک کنند» اما آلیس می گوید قد او یک کیلومتر نیست و حاضر به ترک دادگاه نمی شود. بالاخره ملکه اعلام می کند که آلیس مقصر بوده و فریاد می زند «سرش را بزنید!». آلیس که حسابی بزرگ شده نمی ترسد و می گوید «کی به شما اهمیت می دهد؟ شما فقط یک دسته ورقید». با شنیدن این حرف، کل دسته ورق ها در هوا بلند می شوند و روی سر آلیس می ریزند. آلیس جیغ کوتاهی می کشد و ناگهان بیدار می شود و می بیند کنار رودخانه خوابیده و سرش روی پای خواهرش است.

سوراخ خرگوش نماد گذار از دنیای واقعیت به دنیای ناخودآگاه و تخیل است. این مفهوم در روانشناسی تحلیلی یونگ به عنوان ورود به سفر قهرمان و مواجهه با ناخودآگاه تفسیر می شود.

کوچک و بزرگ شدن مداوم آلیس نماد تغییرات جسمی و روانی دوران بلوغ است. آلیس دائماً از خود می پرسد «من کیستم؟» که نشان دهنده بحران هویت در دوران رشد است.

شخصیت های ورق پاسور نماد بی ثباتی قدرت و ساختارهای اجتماعی هستند که در ظاهر منظم اند اما در عمل بی معنی و تصادفی عمل می کنند.

گربه چشایر که می تواند ظاهر و ناپدید شود و فقط لبخندش باقی بماند، نماد خرد پنهان و پارادوکس های منطقی است. جمله معروف او «اینجا همه دیوانه اند» نشان دهنده نسبیت گرایی اخلاقی است.

• ترجمه حسن هنرمندی، انتشارات نیل (۱۳۳۸) – اولین ترجمه فارسی
• ترجمه فخرالدین صدیق شریف
• ترجمه مسعود توفان با عنوان آلیس در شگفتزار (۱۳۶۱)
• ترجمه سعید درودی (۱۳۷۱)
• ترجمه محمدتقی بهرامی حرّان، انتشارات جامی (۱۳۷۴)
• ترجمه زویا پیرزاد، نشر مرکز (۱۳۷۵)
• ترجمه الهام ذوالقدر، انتشارات بوتیمار (۱۳۹۵)
• ترجمه حسین شهرابی با تصویرگری رالف استدمن، نشر مشکی (۱۳۹۷)
• ترجمه محمدعلی میرباقری، کتابسرای تندیس (۱۳۹۸)
• ترجمه مهدی غبرایی و شیرین جعفری، انتشارات کتاب سرای نیک

❓ آلیس در سرزمین عجایب دقیقاً چند فصل دارد؟

کتاب اصلی آلیس در سرزمین عجایب شامل دوازده فصل است که از سقوط آلیس در سوراخ خرگوش شروع شده و با محاکمه و بیدار شدن او به پایان می رسد.

❓ آیا آلیس در سرزمین عجایب بر اساس یک داستان واقعی نوشته شده است؟

شخصیت اصلی داستان بر اساس یک شخص واقعی به نام آلیس لیدل، دختر هنری لیدل رئیس دانشکده آکسفورد ساخته شده است. لوئیس کارول در یک قایق سواری این داستان را برای او تعریف کرد.

❓ بهترین ترجمه فارسی آلیس در سرزمین عجایب کدام است؟

ترجمه های متعددی از این کتاب وجود دارد. ترجمه زویا پیرزاد (نشر مرکز)، محمدتقی بهرامی حرّان (نشر جامی) و مهدی غبرایی با شیرین جعفری از معتبرترین ترجمه های موجود هستند.

❓ پیام اصلی کتاب آلیس در سرزمین عجایب چیست؟

این کتاب به بررسی چگونگی تغییرات ذهنی و روان شناختی انسان ها در مواجهه با دنیای غیرمنتظره می پردازد و مفاهیم هویت، رشد و جستجوی معنا را در قالب داستانی تخیلی ارائه می دهد.

❓ چرا آلیس در سرزمین عجایب برای بزرگسالان هم جذاب است؟

به دلیل وجود لایه های عمیق فلسفی، ریاضی و نمادین که تنها بزرگسالان قادر به درک کامل آن هستند. منتقدان ادبی سال هاست در حال تحلیل این اثر هستند و هنوز ابعاد جدیدی از آن کشف می شود.