تاریخچه صعود به نانگا پاربات؛ از اولین فاتحان کوه قاتل تا امروز

نانگا پاربات چیست؛ بررسی جغرافیا و نامگذاری کوه قاتل

نانگا پاربات که در زبان اردو و سانسکریت به معنای کوه برهنه است، نهمین قله بلند جهان با ارتفاع ۸۱۲۶ متر از سطح دریا محسوب می شود. این توده عظیم سنگی و یخی در انتهای غربی رشته کوه های هیمالیا و در منطقه گیلگیت بالتستان پاکستان واقع شده است. بومیان منطقه به این کوه دیامیر می گویند که به معنای پادشاه کوه ها است و این نام به درستی ابهت و تسلط آن بر چشم اندازهای اطراف را توصیف می کند. از نظر زمین شناسی، نانگا پاربات به دلیل برجستگی توپوگرافی فوق العاده اش، دومین کوه برجسته جهان پس از اورست است، به این معنی که فاصله عمودی قله تا دشت های اطراف آن بسیار زیاد و چشمگیر است.

این کوه دارای سه جبهه اصلی است که هر کدام چالش های فنی و روانی منحصر به فردی را برای کوهنوردان ایجاد می کنند. جبهه روپال در جنوب، با ارتفاع عمودی حدود ۴۶۰۰ متر از بیس کمپ تا قله، بزرگترین دیواره سنگی و یخی جهان را تشکیل می دهد و صعود از آن نیازمند مهارت های فنی در حد کوهنوردی در آلپ است. جبهه دیامیر در غرب، اگرچه شیب های تند و یخچال های پیچیده ای دارد، اما به عنوان مسیر استاندارد و نرمال صعود شناخته می شود و مسیر کینشوفر در این جبهه قرار دارد. جبهه راخیوت در شمال شرقی نیز با یخچال های وسیع و یال های طولانی، مسیری است که اولین صعود تاریخی کوه از طریق آن انجام شد. درک این جغرافیای خشن، کلید درک چرایی تلفات بالا و دشواری ذاتی این قله است.

چرا به نانگا پاربات کوه قاتل می گویند؛ تحلیل آمار و خطرات ذاتی

لقب کوه قاتل یک عنوان تبلیغاتی نیست، بلکه ریشه در آمارهای تلخ و واقعیت های بی رحمانه این کوهستان دارد. پیش از اولین صعود موفق در سال ۱۹۵۳، نانگا پاربات جان ۳۱ کوهنورد و پورتر را گرفت. تا به امروز، تعداد کل کشته شدگان در این کوه از ۶۰ نفر فراتر رفته است و این قله پس از آناپورنا، بالاترین نسبت مرگ و میر به تعداد صعودهای موفق را در میان تمام هشت هزار متری های جهان دارد. این آمار ترسناک حاصل ترکیبی از عوامل طبیعی غیرقابل کنترل و چالش های فیزیولوژیک است.

منطقه مرگ و چالش های فیزیولوژیک

هر ارتفاعی بالاتر از ۸۰۰۰ متر در کوهنوردی به عنوان منطقه مرگ شناخته می شود. در این ارتفاع، فشار اتمسفر به قدری پایین است که بدن انسان قادر به جذب اکسیژن کافی برای حفظ عملکردهای حیاتی نیست، حتی در حالت استراحت. کوهنوردان در این منطقه با پدیده های خطرناکی مانند هایپوکسی (کمبود اکسیژن بافتی)، ادم مغزی ناشی از ارتفاع (HACE) و ادم ریوی ناشی از ارتفاع (HAPE) مواجه هستند. در منطقه مرگ، بدن انسان وارد فاز تجزیه خود می شود. مغز برای حفظ عملکرد حیاتی، خونرسانی به اندام های غیرضروری را کاهش می دهد که منجر به ضعف شدید عضلانی و کاهش قدرت تمرکز می گردد. پدیده های هایپوکسی و هایپرکاپنیا (تجمع دی اکسید کربن) باعث سردردهای شدید، تهوع و در مراحل پیشرفته تر، ادم مغزی می شود که با علائمی مانند عدم تعادل، تغییر رفتار و توهم همراه است. همزمان، فشار مویرگ های ریوی افزایش یافته و مایع در کیسه های هوایی جمع می شود. این وضعیت بدون نزول فوری به ارتفاع پایین تر، به سرعت کشنده است. تصمیم گیری در این شرایط به شدت مختل می شود و توهمات بینایی و شنوایی، مانند آنچه هرمان بول تجربه کرد، امری رایج است.

بهمن ها و یخچال های ناپایدار

شکل توپوگرافی نانگا پاربات، به ویژه در جبهه های روپال و راخیوت، آن را به شدت مستعد بهمن های عظیم و ویرانگر می کند. شیب های بسیار تند باعث می شود برف تازه باریده شده ثباتی نداشته باشد و با کوچکترین تغییر دما یا ارتعاش، رها شود. علاوه بر این، یخچال های این کوه به دلیل شیب زیاد و حرکت دائمی، دارای شکاف های یخی عمیق و پنهان (کرپاس) هستند که عبور از آن ها را به یک کابوس تبدیل می کند. ترکیب این عوامل با بادهای شدید کاتاباتیک که از قله به پایین می وزند، پنجره های هوایی مناسب برای صعود را بسیار کوتاه و غیرقابل پیش بینی می کند.

تاریخچه تلاش های اولیه؛ از آلبرت مامری تا فاجعه های دهه ۱۹۳۰

پیش از آنکه انسان بتواند بر این غول یخی غلبه کند، دهه ها تلاش دلیرانه و اغلب مرگبار برای شناسایی و فتح آن صورت گرفت. این دوران، سنگ بنای افسانه کوه قاتل را بنا نهاد و نشان داد که نانگا پاربات با هیچ کوه دیگری در جهان قابل مقایسه نیست.

اکسپدیشن ۱۸۹۵ و ناپدید شدن آلبرت مامری

اولین تلاش ثبت شده برای صعود به نانگا پاربات در سال ۱۸۹۵ توسط آلبرت فردریک مامری، کوهنورد برجسته بریتانیایی، انجام شد. مامری که از پیشگامان کوهنوردی آلپاین بود، به همراه دو پورتر گورکا به نام های راگوبیر و گومان سینگ، به جبهه دیامیر رفت تا مسیرهای احتمالی را شناسایی کند. آن ها برای آخرین بار در حال کاوش در یخچال های پایین دست دیده شدند و سپس برای همیشه ناپدید گردیدند. سال ها بعد، کلنگ یخ مامری توسط کوهنوردان دیگر در ارتفاعات بالاتر پیدا شد که نشان می داد آن ها تلاش کرده اند به تنهایی و بدون تجهیزات کافی به بالاتر بروند. این رویداد غم انگیز، اولین فصل از تاریخ خونین این کوه را رقم زد.

فاجعه ۱۹۳۴ و طوفان مرگبار ویلی مرکل

در دهه ۱۹۳۰، کوهنوردان آلمانی با عزمی راسخ و با حمایت دولت ناسیونال سوسیالیست، اکسپدیشن های بزرگی را به نانگا پاربات سازماندهی کردند. اکسپدیشن ۱۹۳۴ به رهبری ویلی مرکل، با هدف جدی برای فتح قله از جبهه راخیوت آغاز شد. تیم موفق شد به ارتفاعات بالا برسد، اما یک طوفان سهمگین و بی سابقه آن ها را در ارتفاع ۷۰۰۰ متری محاصره کرد. در این فاجعه، ۱۰ کوهنورد و پورتر، از جمله خود ویلی مرکل، آلفرد درکسل و اولی اشتاین، بر اثر سرمازدگی، گرسنگی و خستگی مفرط جان خود را از دست دادند. این حادثه به وضوح نشان داد که تکنولوژی و اراده به تنهایی برای مقابله با خشم طبیعت در این کوه کافی نیست.

بهمن ویرانگر ۱۹۳۷ در کمپ چهار

بدترین فاجعه واحد در تاریخ کوهنوردی هیمالیا در سال ۱۹۳۷ در نانگا پاربات رخ داد. یک اکسپدیشن آلمانی دیگر به رهبری کارل وین، در کمپ چهار در ارتفاع حدود ۶۱۰۰ متری مستقر بود. در یک شب به ظاهر آرام، یک بهمن عظیم و ناگهانی از یخچال بالای سر رها شد و چادرها را در هم کوبید. تمام ۱۶ عضو حاضر در کمپ، شامل ۷ کوهنورد آلمانی و ۹ پورتر شرپا، در خواب خفه شدند و هیچ بازمانده ای برای روایت ماجرا باقی نماند. این ضربه مهلک، جامعه کوهنوردی جهان را شوکه کرد و برای سال ها سایه ترس را بر سر هر اکسپدیشنی که به این کوه فکر می کرد، نگه داشت.

فتح تاریخی ۱۹۵۳؛ حماسه انفرادی هرمان بول

پس از دو دهه توقف و بازنگری، اکسپدیشن مشترک آلمانی و اتریشی در سال ۱۹۵۳ به سرپرستی دکتر کارل هرلیخ کوفر عازم نانگا پاربات شد. هدف آن ها شکستن طلسم شکست ناپذیری کوه از طریق جبهه راخیوت بود. این اکسپدیشن با برنامه ریزی دقیق تر و استفاده از تجربیات تلخ گذشته، پیشروی کرد تا اینکه نوبت به حمله نهایی به قله رسید.

جزئیات فنی صعود و شبمانی در ارتفاع ۸۰۰۰ متری

در سوم ژوئیه ۱۹۵۳، هرمان بول، کوهنورد ۲۹ ساله اتریشی، در شرایطی که تیم پشتیبان به دلیل خستگی و مشکلات فنی متوقف شده بودند، تصمیم گرفت به تنهایی و بدون استفاده از اکسیژن مکمل به سمت قله حرکت کند. او تنها یک کلنگ یخ و یک یخ شکن داشت و حتی یکی از یخ شکن های خود را در مسیر از دست داد. بول با شجاعتی وصف ناپذیر، مسیری را که پیش از آن هیچ انسانی پیموده نبود، طی کرد.

نقطه اوج این حماسه، شبمانی اجباری او در ارتفاع حدود ۸۰۰۰ متر بود. او بدون کیسه خواب، بدون چادر و بدون غذای کافی، مجبور شد تمام شب را روی یک سکوی یخی بسیار کوچک و به حالت ایستاده یا نیمه نشسته سپری کند تا از سقوط به دره جلوگیری کند. در این ارتفاع، او دچار توهمات شدید شد و با هم تیمی های خیالی صحبت می کرد. با این حال، اراده فولادین او اجازه نداد تسلیم شود. صبح روز بعد، او به صعود ادامه داد و در بعدازظهر همان روز، به عنوان اولین انسان بر قله ۸۱۲۶ متری نانگا پاربات ایستاد. بازگشت او به کمپ، که بیش از ۴۰ ساعت طول کشید، یکی از شگفت انگیزترین داستان های بقا در تاریخ ورزش جهان محسوب می شود.

عصر جدید و تحولات بنیادین؛ دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰

پس از شکسته شدن سد روانی فتح قله، نانگا پاربات وارد عصر جدیدی از کوهنوردی شد. کوهنوردان دیگر فقط به فکر رسیدن به قله نبودند، بلکه به دنبال گشایش مسیرهای دشوارتر و صعود با سبک های خالص تر بودند.

گشایش مسیر کینشوفر از جبهه دیامیر

در سال ۱۹۶۲، تیمی آلمانی به رهبری همان کارل هرلیخ کوفر، موفق شد از جبهه دیامیر صعود کند. این مسیر که به مسیر کینشوفر معروف شد، به دلیل منطق بهتر و خطرات کمتر بهمن نسبت به جبهه راخیوت، به سرعت به مسیر استاندارد و نرمال نانگا پاربات تبدیل گردید. این مسیر هنوز هم پرترددترین راه برای رسیدن به قله است و ساختار کمپ های ارتفاعی در آن به خوبی تعریف شده است.

تراژدی و شکوه برادران مسنر در دیواره روپال (۱۹۷۰)

سال ۱۹۷۰ شاهد یکی از دراماتیک ترین و بحث برانگیزترین صعودهای تاریخ کوهنوردی بود. رینهولد مسنر و برادر کوچکترش گونتر مسنر، بخشی از یک اکسپدیشن بزرگ آلمانی بودند که تصمیم گرفتند اولین صعود از دیواره عظیم و ترسناک روپال را انجام دهند. آن ها با موفقیت از این دیواره ۴۶۰۰ متری بالا رفتند و به قله رسیدند، اما شرایط نزول از همان مسیر به دلیل خرابی هوا غیرممکن بود. آن ها مجبور شدند از جبهه دیامیر که ناشناخته بود، فرود آیند. در این مسیر فرود، گونتر مسنر در یک بهمن ناپدید شد و جسد او هرگز در آن زمان پیدا نشد. رینهولد که دچار سرمازدگی شدید شده بود، به سختی جان سالم به در برد و چند انگشت پای خود را از دست داد. این رویداد نه تنها یک تراژدی خانوادگی بود، بلکه باعث شد رینهولد مسنر به سبک کوهنوردی آلپاین و سبک بار روی بیاورد و سال ها بعد در سال ۱۹۷۸، همان جبهه دیامیر را به صورت کاملا انفرادی و بدون اکسیژن در یک سفر سه روزه از بیس کمپ تا قله و بازگشت صعود کند؛ کاری که هنوز هم یکی از بزرگترین دستاوردهای تاریخ کوهنوردی محسوب می شود.

نانگا پاربات در قرن ۲۱؛ سبک آلپاین، سرعت و صعودهای زمستانی

با ورود به هزاره جدید، تمرکز کوهنوردان حرفه ای از اکسپدیشن های بزرگ و سبک محاصره ای به سمت سبک آلپاین خالص، سرعت و صعودهای زمستانی تغییر کرد. نانگا پاربات همچنان به عنوان یک آزمایشگاه طبیعی برای سنجش حد نهایی توانایی انسان باقی ماند.

صعود تاریخی استیو هاوس و وینس اندرسون (۲۰۰۵)

در سال ۲۰۰۵، دو کوهنورد آمریکایی به نام های استیو هاوس و وینس اندرسون، با صعود از ستون مرکزی جبهه روپال، تحولی در کوهنوردی سبک آلپاین هیمالیا ایجاد کردند. آن ها بدون استفاده از طناب های ثابت، بدون پورترهای ارتفاعی و با حداقل تجهیزات، مسیری بسیار مستقیم و دشوار را گشایش دادند. این صعود جسورانه که به دلیل سبک خالص و تعهد بالای اخلاقی کوهنوردان، برنده جایزه معتبر پیوله داور (Piolet d’Or) شد، ثابت کرد که حتی در دیواره های عظیم هیمالیا نیز می توان با تکیه بر مهارت و نه بر تعداد نفرات، موفق شد.

درام نجات تامک ماکیویچ و الیزابت رول (۲۰۱۸)

نانگا پاربات در زمستان ۲۰۱۸ شاهد یکی از پیچیده ترین عملیات های نجات در تاریخ هیمالیا بود. کوهنورد لهستانی تامک ماکیویچ و کوهنورد فرانسوی الیزابت رول در حال نزول از قله بودند که تامک به دلیل بیماری ارتفاع و خستگی مفرط در ارتفاع بالا متوقف شد. الیزابت به تنهایی به پایین رفت و هشدار داد. یک تیم نجات بین المللی متشکل از کوهنوردان برجسته لهستانی از جمله دنیس اوروبکو و آدام بیلسکی، در شرایط طوفانی و شبانه، خود را به ارتفاعات رساندند و الیزابت را نجات دادند. متاسفانه تامک ماکیویچ جان خود را از دست داد، اما این عملیات نجات، همبستگی و فداکاری جامعه جهانی کوهنوردی را به نمایش گذاشت.

فتح رویای صعود زمستانی توسط تیم بین المللی (۲۰۱۶)

نانگا پاربات برای دهه ها به عنوان یکی از آخرین هشت هزار متری های فتح نشده در زمستان باقی مانده بود. تلاش های مکرر تیم های لهستانی در دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به نتیجه نرسید. سرانجام در ۲۶ فوریه ۲۰۱۶، یک تیم سه نفره متشکل از سیمونه مورو از ایتالیا، الکس تکسیکون از اسپانیا و محمد علی سادپارا از پاکستان، موفق شدند در شرایطی بسیار سخت با دمای منفی ۴۰ درجه و بادهای شدید، از جبهه دیامیر به قله برسند. این صعود تاریخی، نه تنها یک دستاورد فنی، بلکه نمادی از همکاری فرامرزی و احترام متقابل بین کوهنوردان با فرهنگ های مختلف بود.

درخشش کوهنوردان ایرانی بر بام نانگا پاربات

کوهنوردان ایرانی در دهه های اخیر حضور پررنگ و تاثیرگذاری در عرصه کوهنوردی جهانی و به ویژه در هیمالیا داشته اند. فتح قله نانگا پاربات توسط کوهنوردان برجسته ای همچون عظیم قیچی ساز، که نه تنها این قله را فتح کردند بلکه در پروژه های بزرگتری مانند صعود به تمام هشت هزار متری های جهان نیز نقش آفرینی کردند، نشان دهنده سطح بالای دانش فنی و آمادگی جسمانی کوهنوردان ایران است. این صعودها نیازمند برنامه ریزی چندین ماهه، تامین مالی دقیق و هماهنگی با تیم های بین المللی است. موفقیت کوهنوردان ایرانی در چنین محیط های خصمانه ای، پیامی روشن از توانمندی، مدیریت ریسک و پایداری روانی در شرایط بحرانی را به جامعه جهانی مخابره می کند و الگویی الهام بخش برای نسل جوان کوهنوردان کشور محسوب می شود.

مقایسه مسیرهای اصلی صعود به نانگا پاربات

برای درک بهتر چالش های هر مسیر، جدول زیر ویژگی های کلیدی سه جبهه اصلی و یک مسیر ویژه را مقایسه می کند. این اطلاعات به کوهنوردان و علاقه مندان کمک می کند تا دشواری ذاتی هر رویکرد را درک کنند.

سوالات متداول درباره صعود به نانگا پاربات

نتیجه گیری نهایی

تاریخچه صعود به نانگا پاربات، روایتی عمیق از تقابل اراده انسان با غیرقابل پیش بینی ترین نیروهای طبیعت است. از ناپدید شدن مرموز آلبرت مامری در قرن نوزدهم تا فاجعه های دهه ۱۹۳۰ که نام این کوه را برای همیشه با مرگ گره زد، و از حماسه باورنکردنی هرمان بول در سال ۱۹۵۳ تا تحولات بنیادین رینهولد مسنر و صعودهای زمستانی قرن بیست و یکم، هر فصل از این تاریخ درسی از استقامت، فداکاری و احترام به کوهستان است. نانگا پاربات تنها یک توده سنگی و یخی نیست؛ بلکه آزمونی نهایی برای سنجش عیار کوهنوردان واقعی است. این کوه با حفظ لقب کوه قاتل، همچنان با ابهت در هیمالیا ایستاده و به کسانی که جرأت نزدیک شدن به آن را دارند، یادآوری می کند که در طبیعت، این انسان است که باید خود را با قوانین کوهستان تطبیق دهد، نه برعکس.