تاریخچه کامل جشن نور لیون در فرانسه؛ از شمع های پنجره تا بزرگترین فستیوال نوری جهان
شهر لیون در جنوب شرقی فرانسه، جایی که دو رودخانه رون و سون به هم می رسند، هر سال در اوایل ماه دسامبر میزبان یکی از خیره کننده ترین رویدادهای فرهنگی اروپا می شود. جشن نور لیون یا فِت دِ لومیر (Fete des Lumieres) رویدادی است که در آن ساختمان های تاریخی، کلیساهای قدیمی، پل ها، میدان ها و پارک های شهر با نورپردازی های هنری و پروژکشن مپینگ های پیشرفته به بوم نقاشی نور تبدیل می شوند. اما پشت این نمایش خیره کننده نوری، تاریخی چندصدساله نهفته است که از یک عهد مذهبی ساده در قرن هفدهم آغاز شده و طی قرن ها به یکی از مهم ترین فستیوال های فرهنگی جهان تبدیل شده است.
در این مقاله قصد داریم تاریخچه کامل جشن نور لیون را از ریشه های مذهبی آن در سال 1643 تا شکل گیری سنت شمع گذاری در پنجره ها در سال 1852 و در نهایت تحول آن به یک رویداد هنری مدرن از سال 1999 بررسی کنیم. همچنین راهنمای کاملی برای بازدید از این جشن، بهترین مکان های تماشا و نکات کاربردی سفر به لیون ارائه خواهیم داد.
جشن نور لیون چیست؟
جشن نور لیون یک فستیوال سالانه نورپردازی است که هر سال به مدت چهار شب در اطراف روز 8 دسامبر در شهر لیون فرانسه برگزار می شود. این رویداد که با نام فرانسوی فِت دِ لومیر (Fete des Lumieres) شناخته می شود، ترکیبی از سنت مذهبی کهن و هنر نورپردازی مدرن است. در طول چهار شب برگزاری جشن، بیش از 60 اینستالیشن نوری و پروژکشن مپینگ در نقاط مختلف شهر نصب می شود و ساختمان های تاریخی لیون به صحنه نمایش نور و رنگ تبدیل می شوند.
این جشن سالانه بین 3 تا 4 میلیون بازدیدکننده از سراسر جهان جذب می کند و به عنوان بزرگترین فستیوال نورپردازی جهان شناخته می شود. اهمیت این رویداد به حدی است که بسیاری از هنرمندان نورپردازی و طراحان اینستالیشن نوری از سراسر دنیا، آثار خود را برای نمایش در این جشن آماده می کنند و لیون در این چهار شب به پایتخت نور جهان تبدیل می شود.
ریشه های تاریخی جشن نور لیون
برای درک کامل جشن نور لیون، باید به قرن هفدهم میلادی سفر کنیم. داستان این جشن از یک بحران بهداشتی بزرگ و یک عهد مذهبی آغاز می شود که طی قرن ها به یکی از زیباترین سنت های فرهنگی اروپا تبدیل شده است.
عهد سال 1643 و نجات از طاعون
در سال 1643 میلادی، شهر لیون با تهدید جدی شیوع بیماری طاعون مواجه شد. طاعون در آن دوران یکی از مرگبارترین بیماری ها بود و شهرهای اروپایی بارها شاهد ویرانی های ناشی از آن بودند. شورای شهر لیون که در آن زمان با عنوان اِشِوَن (Echevins) شناخته می شد، در یک جلسه اضطراری تصمیم گرفت که از مریم مقدس (Virgin Mary) طلب شفاعت کند.
اعضای شورای شهر عهد کردند که اگر لیون از شر طاعون نجات یابد، هر سال در روز 8 سپتامبر (روز تولد مریم مقدس در تقویم مسیحی) به کلیسای فورویِر (Fourviere) بروند و هدایایی شامل شمع و سکه طلا تقدیم کنند. این کلیسا که در آن زمان یک کلیسای کوچک بود، روی تپه فورویِر قرار داشت و یکی از مهم ترین مکان های مذهبی لیون محسوب می شد.
لیون از طاعون نجات یافت و شورای شهر به عهد خود وفا کرد. از آن سال به بعد، هر سال مراسم زیارت و ادای احترام به مریم مقدس در کلیسای فورویِر برگزار می شد. این سنت مذهبی پایه و اساس جشن نور لیون را تشکیل داد، هرچند که در آن زمان هنوز خبری از نورپردازی و شمع گذاری در پنجره ها نبود.
واقعه 8 دسامبر 1852 و تولد سنت لومیینیون
نقطه عطف تاریخ جشن نور لیون در سال 1852 رقم خورد. در آن سال، قرار بود مجسمه بزرگ مریم مقدس بر فراز برج کلیسای فورویِر نصب شود. این مجسمه که توسط مجسمه ساز ژوزف-هوگ فابیش (Joseph-Hugues Fabisch) ساخته شده بود، قرار بود در روز 8 سپتامبر 1852 رونمایی شود. اما سیل شدید رودخانه سون باعث شد که کارگاه مجسمه ساز زیر آب برود و ساخت مجسمه با تاخیر مواجه شود.
مراسم رونمایی به 8 دسامبر 1852 موکول شد. این تاریخ مصادف با جشن مذهبی عید لقاح معصوم (Immaculate Conception) بود. مردم لیون که ماه ها منتظر این رویداد بودند، با اشتیاق فراوان برای مراسم آماده شدند. اما سرنوشت بار دیگر دخالت کرد و در روز 8 دسامبر طوفان شدیدی شهر را فرا گرفت.
با وجود طوفان و باران شدید، مردم لیون تسلیم نشدند. آنها به صورت خودجوش شمع های کوچک رنگی را در لیوان های شیشه ای قرار دادند و روی لبه پنجره خانه هایشان گذاشتند. این شمع های کوچک که در زبان محلی لیون لومیینیون (Lumignon) نامیده می شدند، در تاریکی شب طوفانی می درخشیدند و منظره ای خیره کننده ایجاد کردند. مردم همچنین به خیابان ها ریختند و با سرود خوانی و شادی، مسیر خود را به سمت تپه فورویِر ادامه دادند.
این واقعه خودجوش و مردمی، سنتی را متولد کرد که تا امروز ادامه دارد. از سال 1852 به بعد، مردم لیون هر سال در شب 8 دسامبر لومیینیون ها را در پنجره خانه هایشان روشن می کنند. این سنت ساده و زیبا، هسته اصلی جشن نور لیون را تشکیل می دهد و حتی امروزه که جشن به یک رویداد هنری بزرگ تبدیل شده، هنوز هم میلیون ها لومیینیون در پنجره های خانه های لیون می درخشند.
تحول جشن از سنت مذهبی به رویداد هنری مدرن
برای بیش از یک قرن، جشن 8 دسامبر در لیون عمدتا یک رویداد مذهبی و محلی بود. مردم شمع های لومیینیون را در پنجره هایشان روشن می کردند، به کلیسای فورویِر می رفتند و در مراسم مذهبی شرکت می کردند. اما در دهه های پایانی قرن بیستم، شهرداری لیون تصمیم گرفت این سنت کهن را به یک رویداد فرهنگی و هنری بین المللی تبدیل کند.
نقش شهرداری لیون از سال 1999
سال 1999 نقطه عطف مهمی در تاریخ جشن نور لیون بود. در این سال، شهرداری لیون با همکاری هنرمندان نورپردازی و طراحان شهری، تصمیم گرفت جشن سنتی 8 دسامبر را به یک فستیوال نورپردازی مدرن و بین المللی تبدیل کند. این تصمیم با هدف احیای فضای شهری، جذب گردشگر و نمایش ظرفیت های هنری و تکنولوژیک لیون گرفته شد.
در اولین دوره جشن مدرن، نورپردازی های هنری روی نمای ساختمان های تاریخی لیون نصب شد و خیابان ها و میدان های شهر با نورهای رنگی تزئین شدند. استقبال مردم و رسانه ها فراتر از انتظار بود و شهرداری لیون تصمیم گرفت این رویداد را هر سال گسترش دهد.
از سال 1999 به بعد، جشن نور لیون هر سال بزرگتر و حرفه ای تر شد. هنرمندان نورپردازی از سراسر جهان دعوت شدند تا آثار خود را در این جشن به نمایش بگذارند. تکنولوژی های جدید مانند پروژکشن مپینگ، ال ای دی های پیشرفته، لیزر و اینستالیشن های تعاملی نوری به تدریج وارد جشن شدند و چهره آن را کاملا تغییر دادند.
امروزه جشن نور لیون توسط تیمی متشکل از ده ها هنرمند نورپردازی، طراح شهری، مهندس صدا و تکنسین های حرفه ای اداره می شود. بودجه این جشن هر سال چندین میلیون یورو است و شهرداری لیون آن را یکی از مهم ترین رویدادهای فرهنگی و گردشگری شهر می داند.
جشن نور لیون امروز چگونه برگزار می شود؟
جشن نور لیون در شکل امروزی خود ترکیبی شگفت انگیز از سنت و مدرنیته است. از یک سو میلیون ها لومیینیون سنتی در پنجره خانه های مردم می درخشند و از سوی دیگر پیشرفته ترین تکنولوژی های نورپردازی جهان روی ساختمان های تاریخی شهر به نمایش درمی آیند.
نورپردازی های هنری و پروژکشن مپینگ
مهم ترین بخش جشن نور لیون امروزی، نورپردازی های هنری و پروژکشن مپینگ هایی هستند که روی نمای ساختمان های تاریخی شهر اجرا می شوند. پروژکشن مپینگ یک تکنیک پیشرفته نورپردازی است که در آن تصاویر ویدیویی با استفاده از پروژکتورهای قدرتمند روی سطوح سه بعدی مانند نمای ساختمان ها پخش می شوند. این تکنیک اجازه می دهد که نمای ساختمان ها به صورت پویا تغییر کند و افکت های بصری خیره کننده ای ایجاد شود.
هر سال بیش از 60 اینستالیشن نوری در نقاط مختلف شهر نصب می شود. این اینستالیشن ها شامل پروژکشن مپینگ روی ساختمان های تاریخی، مجسمه های نوری تعاملی، تونل های نور، باغ های نوری و نمایش های لیزری هستند. هنرمندان از سراسر جهان برای خلق این آثار دعوت می شوند و هر سال موضوعات و سبک های متفاوتی در جشن دیده می شود.
برخی از معروف ترین نورپردازی های جشن روی نمای باسیلیکای نوتردام دِ فورویِر (Basilique Notre-Dame de Fourviere)، ساختمان شهرداری لیون در پلاک دو تِرو (Place des Terreaux) و میدان بزرگ پلاک بلوکور (Place Bellecour) اجرا می شوند. این نورپردازی ها معمولا با موسیقی همراه هستند و تجربه ای چندحسی برای بازدیدکنندگان ایجاد می کنند.
لومیینیون ها؛ شمع های سنتی پنجره ها
با وجود تمام تکنولوژی های پیشرفته و نورپردازی های هنری مدرن، لومیینیون ها هنوز هم قلب تپنده جشن نور لیون هستند. هر سال شهرداری لیون میلیون ها لومیینیون تولید و بین ساکنان شهر توزیع می کند. مردم این شمع های کوچک رنگی را در لیوان های شیشه ای قرار می دهند و در شب 8 دسامبر روی لبه پنجره خانه هایشان می گذارند.
تصویر هزاران لومیینیون رنگی که در پنجره های ساختمان های قدیمی لیون می درخشند، یکی از نمادین ترین تصاویر این جشن است. این سنت ساده و زیبا یادآور واقعه سال 1852 است و نشان می دهد که چگونه یک حرکت خودجوش مردمی می تواند به یک سنت پایدار فرهنگی تبدیل شود.
بهترین مکان ها برای تماشای جشن نور لیون
جشن نور لیون در سراسر شهر برگزار می شود و نقاط مختلف لیون میزبان اینستالیشن های نوری متفاوتی هستند. اما برخی مکان ها به دلیل اهمیت تاریخی، زیبایی بصری و تمرکز نورپردازی ها، تجربه بهتری برای بازدیدکنندگان ارائه می دهند.
این باسیلیکای باشکوه که بر فراز تپه فورویِر قرار دارد، یکی از مهم ترین نقاط جشن نور لیون است. نورپردازی نمای این کلیسا هر سال یکی از خیره کننده ترین نمایش های جشن است. از بالای تپه فورویِر همچنین می توانید چشم انداز پانورامای کل شهر لیون را در نور ببینید.
این میدان تاریخی که ساختمان شهرداری لیون و موزه هنرهای زیبا در آن قرار دارند، هر سال میزبان یکی از بزرگترین پروژکشن مپینگ های جشن است. نمای ساختمان شهرداری به بوم نقاشی نور تبدیل می شود و تصاویر خیره کننده ای روی آن پخش می شوند.
بزرگترین میدان لیون و یکی از بزرگترین میدان های اروپا، هر سال میزبان اینستالیشن های نوری بزرگ و تعاملی است. چرخ و فلک بزرگ و نورپردازی های ویژه این میدان، آن را به یکی از محبوب ترین نقاط جشن تبدیل کرده است.
محله قدیمی لیون با کوچه های باریک قرون وسطایی و ساختمان های رنسانس، فضای منحصربه فردی برای نورپردازی ایجاد می کند. قدم زدن در این کوچه ها در طول جشن، تجربه ای جادویی و فراموش نشدنی است.
کناره های رودخانه سون که در سال های اخیر بازسازی شده اند، مسیر پیاده روی زیبایی در کنار آب ارائه می دهند. انعکاس نورپردازی ها در آب رودخانه، تصاویر دوچندان زیبایی ایجاد می کند.
بزرگترین پارک شهری لیون هر سال میزبان اینستالیشن های نوری ویژه ای است که با طبیعت پارک ترکیب می شوند. درختان نورپردازی شده، دریاچه با انعکاس نورها و مسیرهای نوری، تجربه ای متفاوت از جشن ارائه می دهند.
راهنمای کاربردی سفر به لیون برای جشن نور
زمان برگزاری
جشن نور لیون هر سال به مدت چهار شب در اطراف روز 8 دسامبر برگزار می شود. تاریخ دقیق هر سال توسط شهرداری لیون اعلام می شود، اما معمولا از 5 یا 6 دسامبر شروع شده و تا 8 یا 9 دسامبر ادامه دارد. نورپردازی ها هر شب از ساعت 8 شب تا نیمه شب روشن هستند.
نحوه رسیدن به لیون
لیون سومین شهر بزرگ فرانسه است و دسترسی به آن از طریق هواپیما، قطار و اتوبوس امکان پذیر است. فرودگاه لیون سنت اگزوپری (Lyon-Saint Exupery) پروازهای مستقیم از بسیاری از شهرهای اروپایی دارد. همچنین قطارهای تندرو TGV پاریس را در حدود 2 ساعت به لیون متصل می کنند. از شهرهای دیگر فرانسه و اروپا نیز قطارهای منظم به لیون حرکت می کنند.
در طول جشن نور لیون، بسیاری از خیابان های مرکز شهر به روی خودروها بسته می شوند و تردد فقط برای عابران پیاده مجاز است. بهترین راه برای جابجایی در شهر در طول جشن، استفاده از مترو، تراموا و اتوبوس های شهری است. شبکه حمل و نقل عمومی لیون (TCL) در طول جشن ساعات کاری خود را تمدید می کند.
اقامت در لیون
با توجه به اینکه جشن نور لیون سالانه میلیون ها بازدیدکننده جذب می کند، تقاضا برای اقامت در این دوره بسیار بالاست. توصیه می شود هتل یا محل اقامت خود را حداقل 3 تا 4 ماه قبل رزرو کنید. قیمت هتل ها در طول جشن به طور قابل توجهی افزایش می یابد و بسیاری از هتل های مرکز شهر ماه ها قبل پر می شوند.
اگر بودجه محدودی دارید، می توانید در شهرهای اطراف لیون مانند ویوربان (Villeurbanne) یا ونیسیو (Venissieux) اقامت کنید و با مترو به مرکز شهر بروید. همچنین استفاده از پلتفرم های اجاره آپارتمان کوتاه مدت می تواند گزینه مقرون به صرفه تری باشد.
نکات ایمنی و کاربردی
چند نکته کاربردی دیگر برای بازدید از جشن نور لیون:
اول اینکه کفش راحت بپوشید. شما ساعت ها در خیابان ها قدم خواهید زد و کفش نامناسب می تواند تجربه شما را خراب کند. دوم اینکه دوربین عکاسی یا گوشی با باتری پر همراه داشته باشید. نورپردازی ها فرصت های عکاسی فوق العاده ای ایجاد می کنند. سوم اینکه صبور باشید. در نقاط محبوب مانند پلاک دو تِرو و فورویِر، صف های طولانی تشکیل می شود و ممکن است مجبور شوید مدت زیادی منتظر بمانید.
تأثیر اقتصادی و فرهنگی جشن نور لیون
جشن نور لیون تأثیر اقتصادی قابل توجهی بر شهر لیون و منطقه رون-آلپ دارد. بر اساس آمارهای شهرداری لیون، این جشن هر سال بیش از 3 میلیون بازدیدکننده جذب می کند که بخش بزرگی از آنها از خارج از لیون و حتی خارج از فرانسه می آیند. این بازدیدکنندگان در هتل ها اقامت می کنند، در رستوران ها غذا می خورند، از فروشگاه ها خرید می کنند و از خدمات حمل و نقل استفاده می کنند.
تخمین زده می شود که جشن نور لیون هر سال ده ها میلیون یورو درآمد مستقیم و غیرمستقیم برای اقتصاد محلی ایجاد می کند. این رویداد همچنین به تقویت برند شهری لیون کمک کرده و آن را به عنوان یکی از مقاصد گردشگری مهم اروپا معرفی کرده است.
از نظر فرهنگی، جشن نور لیون نقش مهمی در حفظ و احیای سنت های محلی ایفا کرده است. سنت لومیینیون که ممکن بود به تدریج فراموش شود، با تبدیل شدن به بخشی از یک رویداد بزرگ بین المللی، جان تازه ای گرفته و نسل های جدید نیز به آن علاقه مند شده اند. همچنین این جشن به توسعه هنر نورپردازی و پروژکشن مپینگ در سطح جهانی کمک کرده و بسیاری از هنرمندان این حوزه، کار حرفه ای خود را از جشن نور لیون آغاز کرده اند.
مقایسه جشن نور لیون با فستیوال های نوری مهم جهان
جشن نور لیون بزرگترین فستیوال نورپردازی جهان است، اما فستیوال های نوری مهم دیگری نیز در سراسر جهان برگزار می شوند. در جدول زیر مقایسه ای بین جشن نور لیون و چند فستیوال نوری مهم دیگر ارائه شده است:
| ویژگی | جشن نور لیون | ویوید سیدنی | فستیوال نور آمستردام |
|---|---|---|---|
| مکان | لیون، فرانسه | سیدنی، استرالیا | آمستردام، هلند |
| زمان برگزاری | دسامبر (4 شب) | مه-ژوئن (23 روز) | نوامبر-ژانویه (53 روز) |
| تعداد بازدیدکننده | 3 تا 4 میلیون | 2 تا 3 میلیون | 1 میلیون |
| ریشه تاریخی | بله (از 1643) | خیر (از 2009) | خیر (از 2012) |
| ورودی | رایگان | اکثرا رایگان | بخشی پولی |
همانطور که در جدول مشاهده می شود، جشن نور لیون از نظر تعداد بازدیدکننده و قدمت تاریخی، جایگاه ویژه ای در میان فستیوال های نوری جهان دارد. ریشه تاریخی چندصدساله این جشن، آن را از سایر فستیوال های نوری که عمدتا رویدادهای مدرن هستند، متمایز می کند.
لغو جشن در سال 2015
در تاریخ معاصر جشن نور لیون، یک استثنا وجود دارد که باید به آن اشاره کرد. در سال 2015، پس از حملات تروریستی پاریس در 13 نوامبر که منجر به کشته شدن 130 نفر شد، شهرداری لیون تصمیم گرفت جشن نور آن سال را لغو کند. این تصمیم به دلایل امنیتی و به احترام قربانیان حملات گرفته شد.
با این حال، مردم لیون در شب 8 دسامبر 2015 به صورت خودجوش لومیینیون های خود را در پنجره ها روشن کردند و به یاد قربانیان حملات پاریس، سکوت و شمع روشن کردند. این حرکت مردمی نشان داد که سنت لومیینیون چقدر در هویت فرهنگی مردم لیون ریشه دارد و حتی در سخت ترین شرایط نیز ادامه می یابد.
سوالات متداول درباره جشن نور لیون
جشن نور لیون هر سال در اطراف روز 8 دسامبر به مدت چهار شب برگزار می شود. تاریخ دقیق هر سال توسط شهرداری لیون اعلام می شود.
بله، بازدید از تمامی نورپردازی ها و اینستالیشن های نوری در سطح شهر رایگان است. تنها برخی رویدادهای ویژه داخلی ممکن است نیاز به بلیط داشته باشند.
لومیینیون شمع کوچکی است که در لیوان شیشه ای رنگی قرار می گیرد و مردم لیون آن را در شب جشن روی لبه پنجره خانه هایشان می گذارند. این سنت از سال 1852 ادامه دارد.
قطار تندرو TGV از پاریس (حدود 2 ساعت) و پرواز به فرودگاه لیون سنت اگزوپری بهترین گزینه ها هستند. در طول جشن، استفاده از حمل و نقل عمومی شهری توصیه می شود.
بله، جشن نور لیون رویدادی خانوادگی است و بسیاری از اینستالیشن های نوری برای کودکان جذاب هستند. اما باید مراقب تراکم جمعیت در نقاط شلوغ باشید.
توصیه می شود حداقل 3 تا 4 ماه قبل از جشن، محل اقامت خود را رزرو کنید. هتل های مرکز شهر خیلی زود پر می شوند و قیمت ها به شدت افزایش می یابد.
جمع بندی
جشن نور لیون داستانی شگفت انگیز از تحول یک سنت مذهبی ساده به یکی از بزرگترین رویدادهای فرهنگی جهان است. از عهد شورای شهر لیون در سال 1643 برای نجات از طاعون، تا شمع های خودجوش مردم در پنجره ها در شب طوفانی 8 دسامبر 1852، و در نهایت تبدیل شدن به یک فستیوال هنری بین المللی با میلیون ها بازدیدکننده، این جشن نشان می دهد که چگونه سنت و نوآوری می توانند در کنار هم رشد کنند.
اگر به هنر نورپردازی، فرهنگ فرانسوی یا سفرهای زمستانی علاقه مند هستید، جشن نور لیون تجربه ای است که نباید از دست بدهید. قدم زدن در خیابان های قدیمی لیون در حالی که ساختمان های تاریخی با نورهای رنگی می درخشند و هزاران لومیینیون در پنجره ها سوسو می زنند، خاطره ای است که هرگز فراموش نخواهید کرد. این جشن نه تنها یک نمایش بصری خیره کننده است، بلکه روایتی زنده از تاریخ، ایمان، خلاقیت و همبستگی مردمی است که قرن ها ادامه داشته و همچنان ادامه دارد.