تاریخچه جامع فرودگاه بین المللی دزفول؛ از پایگاه نظامی تا دروازه هوایی شمال خوزستان

مقدمه ای بر فرودگاه دزفول

فرودگاه بین المللی دزفول، واقع در شمال استان خوزستان و همجوار با رشته کوه های زاگرس، تنها فرودگاه فعال این منطقه است که به شهرهای دزفول، اندیمشک، شوش و حتی بخش هایی از استان های همجوار خدمات رسانی هوایی ارائه می دهد. این فرودگاه با کد یاتا DEF و کد ایکائو OIAD شناخته می شود و دارای دو باند پروازی آسفالت با طول های 3853 متر و 3575 متر است که امکان نشست و برخاست انواع هواپیماهای مسافربری و نظامی را فراهم می کند. اهمیت این فرودگاه فراتر از یک زیرساخت حمل و نقل ساده است، زیرا تاریخچه ای پرفراز و نشیب را از یک پایگاه کاملا نظامی در دوره پهلوی تا یک مرکز ترکیبی نظامی و مسافربری در دوران معاصر پشت سر گذاشته است.

تاریخچه تاسیس و دوران پهلوی

ریشه های احداث این فرودگاه به سال 1320 خورشیدی و در خلال جنگ جهانی دوم بازمی گردد. در آن زمان، نیروهای متفقین برای انتقال تجهیزات و مهمات از خلیج فارس به شوروی، در منطقه ای حوالی دزفول به نام تپه چرمی توقف می کردند. مطالعات جدی برای احداث یک پایگاه هوایی مدرن از سال 1322 آغاز شد و طرح نهایی در سال 1335 به مرحله اجرا درآمد. مهندسان ایتالیایی با تکیه بر تخصص خود، زیرساخت های اولیه این پایگاه را در حاشیه جاده دزفول به اندیمشک طراحی و بنا نهادند.

در سال 1337، بخش هایی از این پایگاه آماده بهره برداری شد و فعالیت خود را تحت عنوان پایگاه دوم هوایی آغاز کرد. نخستین دسته از هواپیماهای شکاری اف 84 در سال 1338 در این باند فرود آمدند و در سوم خرداد 1340، پایگاه به طور رسمی به نیروی هوایی شاهنشاهی ایران تحویل داده شد. با ورود هواپیماهای پیشرفته تر اف 5 در سال 1342، نام این مرکز به پایگاه چهارم شکاری تغییر یافت. جالب است بدانید که این پایگاه در دوره پهلوی، برای آموزش های پروازی ولیعهد وقت نیز مورد استفاده قرار می گرفت.

پایگاه چهارم شکاری وحدتی و نقش آن در دفاع مقدس

با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی، پایگاه چهارم شکاری دزفول به یکی از حیاتی ترین مراکز عملیاتی نیروی هوایی ارتش تبدیل شد. موقعیت استراتژیک این پایگاه در نزدیکی خطوط مقدم جبهه های نبرد، به خلبانان اجازه می داد تا با کمترین زمان و مصرف سوخت، به عمق خاک دشمن نفوذ کرده و عملیات های ضربتی را اجرا کنند.

این پایگاه در عملیات های بزرگی همچون عملیات کمان 99 در روز نخست جنگ، نقشی کلیدی ایفا کرد. خلبانان و پرسنل فنی این پایگاه با ایثار و فداکاری بی نظیر، تحت شدیدترین حملات موشکی و بمباران های هوایی دشمن، هواپیماها را آماده پرواز نگه می داشتند. نام این پایگاه به پاس فداکاری دو برادر خلبان شهید، سرگرد احمد وحدتی و سروان مهدی وحدتی، به پایگاه هوایی وحدتی تغییر یافت. سرگرد احمد وحدتی خلبان هواپیمای ترابری داکوتا بود که در سال 1338 و سروان مهدی وحدتی خلبان اف 84 بود که در سال 1339 در سانحه هوایی به شهادت رسیدند. این پایگاه امروزه به عنوان یکی از آثار ملی دفاع مقدس نیز به ثبت رسیده است.

همچنین این پایگاه هر ساله در ایام نوروز میزبان نمایشگاه راهیان نور است. در این نمایشگاه، تجهیزات مورد استفاده نیروی هوایی در دوران دفاع مقدس به نمایش گذاشته می شود و بازدیدکنندگان با فضای واقعی پایگاه و جنگنده های تاریخی آشنا می گردند. برگزاری پروازهای نمایشی با جنگنده های نورثروپ اف 5 و حضور خلبانان پیشکسوت، از جذابیت های این رویداد سالانه است.

گذار از کاربری نظامی به مسافربری

پس از پایان جنگ تحمیلی و با بازسازی زیرساخت های کشور، نیاز به ایجاد امکانات حمل و نقل هوایی غیرنظامی در شمال خوزستان بیش از پیش احساس می شد. شهرهای پرجمعیت این منطقه فاقد یک فرودگاه فعال مسافربری بودند و مردم برای سفرهای هوایی ناچار به طی مسافت های طولانی تا فرودگاه های اهواز یا خرم آباد بودند.

با توجه به وجود زیرساخت های آماده در پایگاه چهارم شکاری، تصمیم بر آن شد که بخشی از این مجموعه به پروازهای غیرنظامی اختصاص یابد. این رویکرد هوشمندانه، هم از هزینه های ساخت یک فرودگاه جدید می کاست و هم سرعت راه اندازی خدمات هوایی را افزایش می داد. سرانجام در سال 1386 خورشیدی، فرودگاه دزفول به طور رسمی فعالیت های مسافربری خود را آغاز کرد و شرکت های هواپیمایی همچون ماهان و آسمان، اولین پروازهای خود را به مقصد تهران برقرار نمودند.

ابهام زدایی از عنوان بین المللی فرودگاه دزفول

یکی از سوالات پرتکرار مسافران، دلیل نامگذاری این فرودگاه به عنوان بین المللی و عدم برقراری پروازهای خارجی است. در آبان ماه 1402، با تصویب هیئت وزیران جمهوری اسلامی ایران، فرودگاه دزفول رسما به عنوان یک فرودگاه بین المللی و مرز هوایی مجاز ارتقا یافت.

امکانات، خدمات و مسیرهای پروازی فعلی

فرودگاه دزفول اگرچه از نظر وسعت با فرودگاه های کلان کشور قابل مقایسه نیست، اما امکانات ضروری و استانداردهای لازم برای ارائه خدمات ایمن و راحت به مسافران را دارا می باشد. این فرودگاه تحت مدیریت راهبردی شرکت عقاب عسلویه اداره می شود و دارای یک ترمینال مسافربری مجهز، پارکینگ وسیع و امن، و امکانات رفاهی شامل کافه و فضای انتظار است.

مسیرهای پروازی و شرکت های هواپیمایی فعال

در حال حاضر، تمرکز اصلی پروازهای این فرودگاه بر روی مسیرهای پرتردد داخلی است. جدول زیر خلاصه ای از وضعیت پروازی این فرودگاه را نشان می دهد:

راهنمای دسترسی به فرودگاه دزفول

فرودگاه دزفول در فاصله نسبتا کمی از مرکز شهر دزفول و در مسیر جاده دزفول به اندیمشک واقع شده است. به دلیل عدم وجود خطوط اتوبوسرانی عمومی مستقیم به داخل ترمینال، بهترین و رایج ترین روش دسترسی، استفاده از تاکسی های ویژه فرودگاه یا سرویس های تاکسی اینترنتی است. این خودروها در تمام ساعات شبانه روز که پروازی در برنامه باشد، در محوطه فرودگاه حضور دارند و مسافران را با تعرفه مشخص به مقاصد مختلف در دزفول، اندیمشک و شوش منتقل می کنند.

چشم انداز توسعه و برنامه های آینده

با توجه به رشد جمعیت و اهمیت اقتصادی شمال خوزستان، برنامه های توسعه ای متعددی برای این فرودگاه در نظر گرفته شده است. از مهم ترین این برنامه ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش تعداد پروازهای روزانه به مقصد تهران و برقراری پروازهای منظم به مقاصد زیارتی و سیاحتی مانند مشهد و شیراز.
• به روز رسانی سیستم های ناوبری و کمک ناوبری برای افزایش ایمنی و دقت عملیات پروازی در شرایط جوی مختلف.
• توسعه و نوسازی ترمینال مسافربری جهت افزایش ظرفیت پذیرش و بهبود امکانات رفاهی برای مسافران.
• تلاش برای جذب ایرلاین های جدید و برقراری پروازهای چارتر در ایام پیک سفر.

جمع بندی

تاریخچه فرودگاه بین المللی دزفول، روایتی از تحول و پایداری است. این مجموعه که روزگاری تنها یک پایگاه نظامی برای دفاع از آسمان کشور بود، امروز به دروازه ای هوایی برای تسهیل سفرهای مردم شمال خوزستان تبدیل شده است. درک تفاوت میان وضعیت مرز هوایی و فرودگاه بین المللی عامل به مسافران کمک می کند تا انتظارات واقع بینانه تری از خدمات این فرودگاه داشته باشند. با اجرای طرح های توسعه ای، این فرودگاه در آینده ای نزدیک می تواند نقش پررنگ تری در شبکه حمل و نقل هوایی کشور ایفا کند.