پابند زندان چیست؟ راهنمای کامل پابند الکترونیک

پابند الکترونیک چیست و چگونه کار می کند؟

پابند الکترونیک یا سامانه مراقبت الکترونیکی، ابزاری فناورانه است که بر اساس ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ و آیین نامه اجرایی آن، به عنوان جایگزین یا مکمل حبس سنتی به کار می رود. این دستگاه شامل یک ردیاب جی پی اس است که به صورت ضد آب و ضد دستکاری به مچ پای فرد محکوم نصب می شود.

سیستم مراقبت الکترونیکی به گونه ای طراحی شده که موقعیت مکانی فرد را به صورت شبانه روزی به مرکز مراقبت الکترونیک سازمان زندان ها ارسال می کند. اگر فرد از محدوده جغرافیایی تعیین شده توسط قاضی خارج شود یا اقدام به دستکاری، باز کردن یا آسیب رساندن به دستگاه نماید، هشدارهای فوری برای ماموران ناظر و مقام قضایی ارسال می شود. این فرایند نظارتی به دستگاه قضایی اجازه می دهد تا بدون نیاز به حبس فیزیکی، از رعایت مقررات توسط محکوم اطمینان حاصل کند.

چه کسانی می توانند از پابند الکترونیک استفاده کنند؟

قانون گذار با هدف حبس زدایی و جلوگیری از آلوده شدن افراد به محیط زندان، دایره شمول این طرح را به دقت مشخص کرده است. بر اساس آیین نامه اجرایی مراقبت های الکترونیکی و بخشنامه های اخیر قوه قضاییه، گروه های زیر واجد شرایط درخواست پابند الکترونیک هستند:

• محکومان به جرایم تعزیری درجه پنج تا هشت (مجازات حبس تا پنج سال) که می توانند قبل از ورود به زندان و بدون تحمل حبس، تحت نظارت الکترونیکی قرار گیرند.
• محکومان به جرایم تعزیری درجه دو، سه و چهار که پس از گذراندن حداقل یک چهارم از مدت مجازات حبس خود، با احراز حسن رفتار و خوش رفتاری می توانند درخواست استفاده از پابند را ارائه دهند.
• محکومانی که به حبس و جزای نقدی محکوم شده اند اما توانایی پرداخت جزای نقدی را ندارند و در صورت سپردن تامین مناسب، می توانند از نظام آزادی تحت نظارت الکترونیکی استفاده کنند.
• زندانیان تحت نظام نیمه آزادی و شاغل در مراکز حرفه آموزی.
• محکومان به حبس تعزیری که به رد مال ناشی از جرم محکوم شده اند و در صورت اقدام به جبران ضرر و زیان و برقراری ترتیبات جبران.
• مرتکبان جرایم قاچاق کالا و ارز که به دلیل عدم پرداخت جزای نقدی، مجازات آن ها به حبس بدل از جزای نقدی تبدیل شده و مدت آن بیش از پنج سال باشد، پس از تحمل یک چهارم مجازات حبس.

چه کسانی از دریافت پابند الکترونیکی محروم می شوند؟

با وجود مزایای این طرح، قانون برای حفظ امنیت عمومی و جلوگیری از سوء استفاده، محدودیت های جدی را در نظر گرفته است. افراد زیر به هیچ عنوان مشمول دریافت پابند الکترونیک نمی شوند:

• محکومان به جرایم سنگین و خشن مانند قتل عمد، تجاوز به عنف، آدم ربایی و سرقت های مسلحانه.
• محکومان به جرایم علیه امنیت کشور، جاسوسی، محاربه و افساد فی الارض.
• افرادی که به قصاص نفس یا اعدام محکوم شده اند.
• مجرمان سابقه دار خطرناک و افراد دارای سوابق کیفری متعدد که احتمال تکرار جرم در آن ها بالا است.

تشخیص نهایی صلاحیت فرد برای استفاده از این سامانه، همواره با قاضی اجرای احکام و دادگاه صادر کننده رای قطعی است و هیچ فردی به صورت خودکار حق دریافت این امتیاز را ندارد.

مراحل درخواست و دریافت پابند الکترونیک

فرایند درخواست پابند الکترونیک نیازمند طی کردن مراحل قانونی مشخصی است که بسته به وضعیت فرد، یعنی قبل یا بعد از ورود به زندان، کمی متفاوت است:

1. ارائه درخواست کتبی: محکوم یا وکیل قانونی او باید درخواست کتبی خود را به قاضی اجرای احکام یا شورای طبقه بندی زندان (در صورتی که فرد در زندان باشد) ارائه دهد.
2. بررسی شرایط و استعلامات: مقام قضایی یا شورای طبقه بندی، سوابق کیفری، حسن رفتار در دوران بازداشت، نوع جرم و شرایط خانوادگی و شغلی فرد را به دقت بررسی می کند.
3. اخذ رضایت کتبی: یکی از شروط اصلی، رضایت آگاهانه و کتبی خود محکوم به پذیرش تمام شرایط نظارت الکترونیکی است.
4. صدور دستور قضایی: در صورت احراز شرایط و موافقت مقام قضایی، دستور استفاده از پابند الکترونیک صادر و فرد به مرکز مراقبت الکترونیک معرفی می گردد.
5. نصب دستگاه و تعیین محدوده: پس از معرفی، دستگاه به مچ پای فرد نصب شده و محدوده جغرافیایی مجاز برای تردد، که معمولاً شامل محل سکونت، محل کار یا شهر مشخص است، در سامانه مرکزی تعریف می شود.

هزینه و تعرفه استفاده از پابند الکترونیک

استفاده از تجهیزات مراقبت الکترونیکی رایگان نیست و بر اساس تعرفه های اعلام شده توسط قوه قضاییه، هزینه ای به ازای هر روز استفاده دریافت می شود. بر اساس آخرین بخشنامه های تعرفه درآمدهای قوه قضاییه، نرخ استفاده از پابند الکترونیک به شرح زیر است:

این هزینه ها ممکن است بر اساس تورم و بخشنامه های جدید بودجه سالانه تعدیل شوند، بنابراین استعلام دقیق از مرکز مراقبت الکترونیک استان قبل از اقدام توصیه می شود.

محدودیت ها و قوانین مهم برای افراد تحت مراقبت

افراد دارای پابند الکترونیک همچنان در حال تحمل مجازات هستند و باید مقررات سخت گیرانه ای را رعایت کنند. نقض این مقررات می تواند منجر به لغو فوری پابند و بازگشت فرد به زندان برای گذراندن باقیمانده مجازات شود. مهم ترین این قوانین عبارتند از:

• ممنوعیت مطلق خروج از محدوده جغرافیایی تعیین شده بدون هماهنگی قبلی و اخذ مجوز رسمی قضایی.
• ممنوعیت هرگونه دستکاری، باز کردن، ضربه زدن یا تلاش برای ایجاد اختلال در عملکرد دستگاه پابند.
• الزام به شارژ منظم دستگاه در مدل های نیازمند شارژ و اطلاع رسانی فوری در صورت خرابی فنی یا تخلیه باتری به مرکز مراقبت.
• در شرایط اضطراری مانند مخاطرات جانی یا حیثیتی که خروج از محدوده ضرورت داشته باشد، فرد موظف است در صورت امکان از مرکز کسب تکلیف کند و در غیر این صورت، بلافاصله پس از رفع شرایط اضطراری مراتب را اعلام نماید. اثبات وضعیت اضطراری و ضرورت خروج فوری، تماماً بر عهده فرد تحت مراقبت است.

سوالات متداول

جمع بندی

پابند الکترونیک به عنوان یک راهکار نوین در نظام کیفری، فرصتی ارزشمند برای کاهش آسیب های ناشی از حبس سنتی و حفظ بنیان خانواده محکومان فراهم می کند. با این حال، این امتیاز مشروط به رعایت دقیق قوانین، احراز حسن رفتار و نظارت مستمر است. آگاهی کامل از شرایط، هزینه ها و محدودیت های این طرح، به محکومان و خانواده های آن ها کمک می کند تا با مشورت وکیل متخصص، بهترین تصمیم را برای طی کردن دوران محکومیت اتخاذ کنند.